Gyrfaoedd

Datblygu Canolfan Ddata Cynaliadwy: Crynodeb a Chyfeiriad Polisi

James Rogers Jones & Pryderi ap Rhisiart
May 30, 2025

Cyflwyniad

Ar 21 Mai, 2025, cynhaliodd M-SParc ddigwyddiad nodedig a oedd yn canolbwyntio ar ddyfodol canolfannau data yng Nghymru. Gyda galw byd-eang cynyddol am seilwaith digidol, daeth y digwyddiad â busnesau, llunwyr polisi, cymunedau a phobl ifanc ynghyd i archwilio cwestiwn hollbwysig: Sut olwg sydd ar ddatblygiadau canolfannau data yng Nghymru sy’n “dda” ac yn gynaliadwy?

Roedd y digwyddiad yn mynd i’r afael â heriau cynaliadwyedd, astudiaethau achos rhyngwladol, gan gynnwys gwersi o Iwerddon a Norwy, arferion gorau adeiladu, seilwaith ynni, a sut rydym yn ymgorffori gwerth economaidd a chymdeithasol yn y prosiectau seilwaith mawr hyn. Gwahoddwyd y mynychwyr i gyfrannu eu barn trwy fwrdd rhyngweithiol, gyda safbwyntiau rhanddeiliaid yn cael eu cofnodi mewn amser real.

Nod y papur hwn yw cymryd y mewnwelediadau hynny a’u trosi’n gyfeiriad polisi ystyrlon ar gyfer Llywodraeth Cymru a phleidiau gwleidyddol. Mae’n amlinellu gweledigaeth o sut y gall canolfannau data fod o fudd cyfannol i Gymru—yn economaidd, yn amgylcheddol ac yn gymdeithasol—ac yn cyflwyno fframwaith ar gyfer cyd-fynd â strategaethau cenedlaethol, rhanbarthol a lleol.

Crynodeb

Daeth digwyddiad “Canolfannau Data Clyfar a Chynaliadwy” M-SParc, a gynhaliwyd ar 21 Mai, 2025, â rhanddeiliaid o fusnesau, llywodraeth, cymunedau a phobl ifanc ynghyd i archwilio beth yw “da” ar gyfer datblygiadau canolfannau data yng Nghymru. Gyda’r galw am seilwaith digidol yn cyflymu, canolbwyntiodd y digwyddiad ar sicrhau nad yn unig y mae datblygiadau’n dechnolegol ddatblygedig ond hefyd yn gynaliadwy yn amgylcheddol, yn fuddiol yn economaidd, ac yn gynhwysol yn gymdeithasol. Ymhlith y prif gasgliadau roedd yr angen i integreiddio’r gadwyn gyflenwi leol, ailddefnyddio gwres gwastraff er budd y gymuned, buddsoddi mewn sgiliau i gadw talent ifanc, ac aliniad polisi brys ar lefelau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol. Daeth galwad gref i’r amlwg i Gymru weithredu’n strategol ac ar y cyd i lunio twf canolfannau data sy’n darparu gwerth parhaol i bob rhanddeiliad.

Sut Olwg sydd ar “Da a Chynaliadwy”? Safbwyntiau Rhanddeiliaid

1. Persbectif y Gymuned Fusnes

Integreiddio economaidd lleol: Rhaid i ganolfannau data gynnig mwy na swyddi adeiladu tymor byr. Dylai’r cylch bywyd cyfan—dylunio, adeiladu, gweithredu, cynnal a chadw—fod o fudd i fusnesau Cymru.
Cyfle yn y gadwyn gyflenwi: Blaenoriaethu gaffael lleol lle bo modd, ar gyfer popeth o bensaernïaeth i wasanaethau proffesiynol.
Catalydd arloesi: Defnyddio datblygiadau canolfannau data fel man cychwyn i gefnogi busnesau newydd lleol, yn enwedig yn y sectorau technoleg lân a digidol.
Cadw talent: Sicrhau bod rolau gweithredol gwerth uchel (nid rolau llaw neu swyddi gwasanaeth yn unig) wedi’u lleoli yng Nghymru—yn enwedig Ynys Môn.
Gweledigaeth ynni: Dylai pŵer gwynt, solar a llanw fod yn ganolog i bweru’r canolfannau hyn, gan arddangos cymwysterau gwyrdd Cymru.

2. Persbectif Cymunedol

Gwres fel ased cymunedol: Ailddefnyddio gwres gwastraff i gynhesu cartrefi neu gyfleusterau cymunedol fel pyllau nofio.
Diogelwch ynni: Ni ddylid amddifadu cymunedau lleol o bŵer o blaid canolfannau data—rhaid i fynediad at ynni fod yn deg.
Cydbwyso Ynni: Sicrhau bod canolfannau data yn gweithredu fel asedau positif i’r grid trwy gyflenwi pŵer dros ben neu fanteisio ar gynhyrchu ar y safle i gefnogi’r grid lleol yn ystod cyfnodau o alw mawr neu brinder. Mae hyn yn helpu i sefydlogi’r system ynni ac yn gwella gwydnwch ynni lleol.
Cadw elw yn lleol: Sefydlu modelau (e.e. perchnogaeth gymunedol neu ddifidendau a rennir) i sicrhau bod gwerth yn aros o fewn y rhanbarth.
Dysgu’n fyd-eang, gweithredu’n lleol: Cymeryd y gwersi a ddysgwyd gan wledydd sydd â hanes o ddatblygu canolfannau data, fel Iwerddon, yr Almaen a Norwy, er mwyn osgoi canlyniadau negyddol. Ymgorffori deddfwriaeth ‘arfer gorau’ sy’n cael ei chymhwyso mewn mannau eraill yn Ewrop (megis deddfwriaeth yr Almaen i ddefnyddio 20% o wres gwastraff erbyn 2030 – yr EnEfG, gweithrediad yr Almaen o’r EED).
Galluogi arloesedd cymunedol: Cefnogi canolfannau data modiwlaidd dan arweiniad y gymuned neu rwydweithiau gwres gyda phartneriaid fel Octopus Energy.

3. Persbectif Pobl Ifanc

Cyfleoedd yn y dyfodol: Rhaid i ddatblygiad canolfannau data alluogi pobl ifanc i aros yng Ngogledd Cymru, gyda swyddi ystyrlon a medrus iawn.
Atal “brain drain”: Annog llwybrau addysg mewn meysydd perthnasol—Deallusrwydd Artiffisial, TG, seilwaith, cynaliadwyedd.
Ymgysylltu cynnar: Codi ymwybyddiaeth mewn ysgolion a cholegau am yrfaoedd digidol i adeiladu gweithlu sy’n barod ar gyfer y dyfodol.
Gyrfaoedd Gerllaw Canolfannau Data: Meithrin ymwybyddiaeth o’r sgiliau a’r rolau a all ddatblygu o amgylch hybiau canolfannau data, fel cwmnïau technoleg newydd, ynni adnewyddadwy, a pheirianneg.

4. Persbectif y Llywodraeth

Swyddi o safon: Canolbwyntiwch ar gyflogaeth o werth uchel, nid dim ond rolau dros dro.
Ystyriaethau grid: Osgoi orlwytho’r grid (fel y gwelwyd yn Iwerddon); buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy a storio.
Dysgu o Norwy: Defnyddio fodelau llwyddiannus fel dulliau defnyddio ynni integredig Norwy a strategaethau budd cymunedol.
Gwres a chydleoli: Cysylltu canolfannau data â pharthau cynhyrchu bwyd, gwresogi ardal, neu arloesi ynni.
Arweinyddiaeth ddigidol: Sefydlu Canolfan Ragoriaeth AI neu Barth Twf AI yng Ngogledd Cymru.
Synergedd niwclear: Manteisio ar y galw am ddata i gefnogi ynni niwclear newydd yn Wylfa.
Cydweddu lles: Cydweddu datblygiadau â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.
Brys a hyblygrwydd: Rhaid i’r llywodraeth symud yn gyflymach; mae newid digidol yn rhagori ar bolisi.
Defnydd tir strategol: Blaenoriaethu seilwaith gwyrdd a datblygiadau digidol.
Addysg ac arloesedd: Ymgorffori cyrsiau, prentisiaethau ac ymchwil a datblygu cymhwysol yn y strategaeth.

Ystyriaethau Polisi Allweddol i Gymru

Mae’r papur hwn yn cynnig gweledigaeth o sut olwg all fod ar ddatblygiad canolfannau data “da” a chynaliadwy pan fydd rhanddeiliaid yn unedig. Mae gan Gymru gyfle unigryw i arwain y ffordd mewn seilwaith clyfar sy’n fuddiol i’r gymuned, ond dim ond os ydym yn gweithredu’n strategol.

Argymhellion Allweddol ar gyfer Llunwyr Polisi:

Datblygu strategaeth genedlaethol ar gyfer canolfannau data sy’n cyd-fynd â chynlluniau lleol a rhanbarthol.
Ymgorffori modelau budd cymunedol, o berchnogaeth a rennir i gynlluniau ailddefnyddio gwres.
Mwyafu budd economaidd lleol drwy flaenoriaethu cadwyni cyflenwi lleol a swyddi gweithredol.
Creu piblinellau sgiliau drwy addysg gynnar, hyfforddiant, ac alinio AU/AB.
Datganoli pwerau tir ac ynni i alluogi defnydd strategol o seilwaith digidol ac ynni.
Defnyddio arfer gorau rhyngwladol i osgoi canlyniadau negyddol a welir mewn mannau eraill.
Integreiddio cynaliadwyedd ar bob lefel—o gynllunio hyd at weithredu ac ailddefnyddio yn y pen draw.
Cydlynu’n rhanbarthol—rhaid i Gymru beidio â gweithredu ar ei phen ei hun. Mae cydweithio rhwng Llywodraeth Cymru, awdurdodau lleol, ardaloedd menter, a phartneriaid cymunedol yn allweddol.
Lobïo Llywodraeth y DU i fabwysiadu fframwaith cynaliadwyedd canolfannau data cenedlaethol, gan ddysgu o heriau EED yr UE ac adeiladu ar fodelau cryf fel targed ailddefnyddio gwres gwastraff 20% yr Almaen.